Lý lẽ của Đạo hay Giáo lý của một tôn giáo. Riêng chữ Đạo có ba nghĩa:
1.-Đạo: là con đường của tâm hồn: Hễ lúc sống, thân tâm tạo nghiệp nào thì khi chết nghiệp lực ấy húc thác sanh về cảnh giới đó: lục phàm hay tứ thánh. (Lục phàm là 6 đường phàm: Địa ngục, Ngạ quỷ, Súc sanh, Thần A-tu-la, Người, Trời; tứ thánh là 4 đường thánh: Thanh Văn, Duyên Giác, Bồ Tát, Phật).
Cũng thế, Đức Thầy bảo:
“Cái chữ tâm mà quỷ hay ma,
Tiên hay Phật cũng là tại nó”.
(Giác Mê Tâm Kệ, Q.4)
Hoặc là:
“Đạo là vốn thiệt cái đàng,
Ta ra sức dọn cho toàn chúng sanh”.
(Sấm Giảng, Q.3)
2.- Đạo là bổn phận, là lẽ phải: Hễ ta đứng vào địa vị nào đều có bổn phận trong địa vị ấy và phải cư xử cho trọn vẹn. Đức Thầy dạy:
“Đạo tôi chúa chặt gìn câu chung thỉ,
Đạo thầy trò khắc cốt với ghi xương.
Đạo cha con chặt chẽ chữ miên trường,
Đạo chồng vợ thuận hòa cho đến thác.
Biết lễ nghĩa kính yêu cùng cô bác,
Nội tông cùng ngoại tổ với cậu dì.
Thêm kính nhường anh chị kẻ cố tri
Mắt chẳng thấy lũ gian phi xảo trá.
Đạo bè bạn bất phân nhân với ngã
3.- Đạo là bản thể tuyệt đối: Lý nầy là lìa cả danh ngôn sắc tướng, chỉ tạm gượng kêu là Đạo và gượng giải mà thôi.
Đức Lão tử đã bảo:
“Đạo khả đạo, phi thường đạo,
Danh khả danh, phi thường danh.”
(Đạo mà có thể nói ra được thì không phải là đạo chơn thường; và dùng tên mà gọi cũng không phải là danh chơn thường).
Ngài Khổng Tử cũng dạy:
“Đạo bất khả viễn nhân,
Nhân tri vi Đạo,
Nhi viễn nhân,
Bất khả dĩ vi Đạo”.
(Đạo không xa bản tánh của con người, nếu theo Đạo mà để xa bản tánh thì chẳng phải là Đạo vậy). Còn Kinh Phật dạy rằng:
“Đạo giả vô chung thỉ,
Minh minh hà xứ tầm,
Thanh tịnh vô vi pháp,
Chánh đạo ẩn chơn tâm”.
Tạm dịch:
“Đạo vốn chẳng đầu đuôi sau trước,
Khắp muôn
Tự nhiên tánh đạo hiện mà nơi tâm”.
Tóm lại, chữ Đạo rất vô vi mà cũng rất linh hoạt sáng mầu, cho nên nó có cả tướng, dụng và thể:
-Có mà không là Tướng của Đạo.
-Không mà có là Dụng của Đạo.
-Không mà chẳng không là Thể của Đạo
LÝ: là Giáo lý, là lời lẽ luận giải các Kinh Luật và pháp môn tu hành của Thầy Tổ và chư Phật Thánh đã chỉ dạy, hành giả nương theo đó mà học hỏi tu hành đến chỗ thâm nhập chơn lý tuyệt đối và chứng đắc đạo quả.
Đức Thầy từng cho biết:
“Hạ giái dạy khuyên truyền đạo lý,
Giả dạng Điên Khùng mượn thi ca”.
(Để Chơn Đất Bắc)
Chú Giải Sám Giảng (1975)
« Back to Glossary Index