Núi-Sam

Núi Sam (Châu Đốc, An Giang) được gọi là núi Sam chủ yếu do hình dáng ngọn núi nhìn từ xa giống hệt một con sam biển khổng lồ nằm giữa đồng bằng. Ngoài ra, có giả thuyết cho rằng trước đây vùng này là biển, loài sam thường tập trung sinh sống, hoặc tên núi gắn liền với câu chuyện “sam” – chỉ người, mang hàm ý núi thiêng. 

Các lý do chi tiết về tên gọi Núi Sam:

• Hình dáng (Phổ biến nhất): Núi cao 284m, nhìn xa hình thù giống một con sam (đầu quay về phía Tịnh Biên).
• Dấu tích biển xưa: Dân gian truyền lại thời xa xưa nơi đây là biển cả, sam tập trung sinh sống, khi nước rút để lại hình ảnh núi như con sam.
• Tên gọi khác – Vĩnh Tế Sơn: Vua Minh Mạng từng đặt tên là Vĩnh Tế Sơn để ghi công Thoại Ngọc Hầu đào kênh Vĩnh Tế (1819–1824).
• Ngọc Lãnh Sơn: Một tên gọi khác mang nghĩa là núi con sam. 

Núi Sam là một trong những danh thắng nổi tiếng gắn liền với chùa Tây An, Miếu Bà Chúa Xứ, Lăng Thoại Hầu, Láng Linh, Kinh Vĩnh Tế, v.v.

Có nhiều câu chuyện núi Sam có liên quan đến một mối đạo khá phổ biến trong vùng An Giang là Bữu Sơn Kỳ Hương được khai sáng bởi một vị đạo sĩ có tên là Đoàn Minh Huyên, sau này được dân gian tôn xưng là Đức Phật Thầy Bổn Sơn, vì ngài đã cố hiến rất to lớn trong việc chữa bệnh dịch đang hoành hành trong nước, khai khẩn đất hoang và truyền bá đạo Phật đặt trọng tâm vào việc thực hành Tứ Ân. Triều đình nhà Nguyễn mới đầu nghi ông là gian đạo sĩ, nhưng sau cùng chấp nhận cho ông được truyền đạo tại vùng Thất Sơn, với chùa Tây An Tự toạ lạc chân núi Sam được xây làm nơi thờ tự. Ông có rất nhiều đệ tử rất thuần thành, trong đó có Đức Cố Quản Trần Văn Thành, ông Đạo Xuyến, v.v. Đức Huỳnh Giáo Chủ Phật Giáo Hòa Hảo được xem là người kế tục sứ mạng của Đức Phật Thầy Tây An. Do đó, trong kinh sám của Đức Huỳnh Giáo Chủ, có không ít các bài thi nhắc đến mối quan hệ của ngài với Đức Thầy Bữu Sơn Kỳ Hương. Một trong các câu giảng nói ̣đến sự trở lại cứu đời của Đức Bổn Sư thường được kể ra như sau:

“Khùng thời quê ngụ núi Sam,
Còn Điên chẳng có chùa am dưới nầy.”

Khùng ở đây ám chỉ Đức Phật Thầy còn Điên là biệt danh của Đức Thầy Huỳnh Phú Sổ.